Źródła
Numeracja przypisów jest wspólna dla wszystkich rozdziałów. Źródła pierwotne z 1981 roku (tekst „Anteny”, reportaż telewizyjny, akta sprawy) nie są dostępne online; znamy je z cytowań w źródłach wtórnych, co zaznaczamy.
- „Dziwex”, Wikipedia, wolna encyklopedia. pl.wikipedia.org/wiki/Dziwex. (źródło wtórne)
- Helena Kowalik, „Blondynki do konsumpcji”, Wprost, reportaże sądowe, 1 września 2014. historia.wprost.pl. Najobszerniejszy dostępny opis śledztwa i procesu. (źródło wtórne)
- „Afera »Dziwexu«, czyli Polki na eksport”, My Company Polska. mycompanypolska.pl. (źródło wtórne)
- „Tajemnice spod latarni: prostytucja w PRL-u”, Styl.interia.pl. styl.interia.pl. Kontekst prostytucji w PRL i rola SB. (źródło wtórne)
- Anna Dobrowolska, „»Everyone Dreams About Leaving«: Debates on Human Trafficking in State-Socialist Poland”, Journal of Women's History 33, nr 4 (2021), s. 168–193, doi:10.1353/jowh.2021.0049. (praca naukowa)
- Anna Dobrowolska, Zawodowe dziewczyny. Prostytucja i praca seksualna w PRL, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2020, rozdz. „Mewki, tirówki i »Dziwex«”. (monografia)
- Jan Śpiewak, „Dziwex i mafia”, Antena, marzec 1981. (źródło pierwotne, znane z cytowań)
- Jan Lewandowski, „Blondynki na sprzedaż”, Ekspres Reporterów nr 1 (1982), s. 107–147, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1982; tom „Śląskie obrachunki. Adwokat i dzieje. Dziwex-show” (z T. Biedzkim i K. Kurzypem), 160 s. lubimyczytac.pl. (źródło z epoki, druk)
- Kabaret Tey, „Dziwex”, sł. Zenon Laskowik, muz. Hubert Szymczyński, wyk. Rudi Schuberth, 1981. Tekst: tekstowo.pl; nagranie: YouTube. (źródło z epoki)
- „Proces w sprawie afery Dziweksu”, Nowa Trybuna Opolska, nto.pl; „Dziweks raz jeszcze – proces ślimaczy się 12 lat, oskarżeni przerywają milczenie”, Opole Nasze Miasto, opole.naszemiasto.pl. (źródło wtórne)
- U.S. Department of State, 2025 Trafficking in Persons Report: Poland. state.gov. (raport rządowy)
- „Human trafficking in Poland”, Wikipedia. en.wikipedia.org. Przegląd prawa (art. 189a kk) i instytucji. (źródło wtórne)
- Krajowe Centrum Interwencyjno-Konsultacyjne dla Ofiar Handlu Ludźmi, kcik.pl, gov.pl/web/kcik; Fundacja La Strada, strada.org.pl. (instytucje)
- Anna Dobrowolska, Polish Sexual Revolutions. Negotiating Sexuality and Modernity behind the Iron Curtain, Oxford University Press. global.oup.com. (monografia)
- United Press International, „Polish police smash prostitute export ring”, Warszawa, 7 maja 1981 (za dziennikiem Kurier Polski). upi.com. (depesza z epoki)
- Józef Koredczuk, „Handel ludźmi w świetle polskich dwudziestowiecznych kodyfikacji karnych”, Uniwersytet Wrocławski, 2021, DOI 10.34616/23.21.035. repozytorium.uni.wroc.pl (PDF). (praca naukowa)
- „Poland: The Hard-Currency Girls”, TIME, 7 maja 1973. time.com. (prasa z epoki)
- „06 czerwca 1981”, Wikia o Starej Telewizji (archiwum ramówek TVP). staratelewizja.fandom.com. (archiwum ramówek)
- Piotr Włoczyk, „Prostytucja w PRL. Od »gruzinek« do »arabesek«”, Do Rzeczy. historia.dorzeczy.pl. (źródło wtórne)
- Zarządzenie Ministra Kultury i Sztuki w sprawie utworzenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą „Zjednoczone Przedsiębiorstwa Rozrywkowe”, Monitor Polski 1948, nr 80, poz. 749. prawo.pl. (akt prawny)
- „Zjednoczone Przedsiębiorstwa Rozrywkowe”, Wikipedia, wolna encyklopedia. pl.wikipedia.org. (źródło wtórne)
- Zespół archiwalny „Zjednoczone Przedsiębiorstwa Rozrywkowe w Warszawie”, Archiwum Państwowe w Warszawie, nr zespołu 51486 w bazie szukajwarchiwach.gov.pl (opis dziejów twórcy: poprzednik z 1946 roku, Dyrekcja mianowana przez ministra, zadania statutowe). (archiwum)
- „Pagart”, Wikipedia, wolna encyklopedia. pl.wikipedia.org. (źródło wtórne)
- Magdalena Kowalska, „ZPR – przedsiębiorstwo, które przejęło samo siebie”, Życie Stolicy, 21 lipca 2026. zyciestolicy.com.pl. Prywatyzacja 1991 roku i ustalenia NIK. (źródło wtórne)
- „Zbigniew Benbenek”, Wikipedia, wolna encyklopedia. pl.wikipedia.org. (źródło wtórne)
Czego nie wiemy
- Ile kobiet wyjechało i ile nie wróciło.
- Nazwisk pokrzywdzonych; nie próbowaliśmy ich ustalać.
- Co dokładnie zawierał tekst „Anteny” z marca 1981 roku; znamy go z omówień. Egzemplarze z 1981 roku nie są zdigitalizowane.
- Czy sprawy przeciwko Gaviraghiemu we Włoszech zakończyły się wyrokiem. Włoskiej prasy z 1981 roku nie udało się odnaleźć w sieci.
- Czy istnieją akta sprawy w archiwach IPN lub sądowych; wyszukiwanie w inwentarzu IPN nic nie dało.
- Czy nagranie „Atrakcji z tłem” z 6 czerwca 1981 roku zachowało się w archiwum TVP.
Jak powstała ta strona
Treść zebrano we wrześniu 2026 roku z publicznie dostępnych źródeł wymienionych wyżej. Nie przeprowadzono własnych wywiadów ani kwerendy archiwalnej. Tam, gdzie źródła podają różne liczby, podajemy zakres. Jeśli znasz źródło, którego tu brakuje, albo widzisz błąd, napisz: kontakt w stopce.
Weryfikacja z 22 września 2026. Każde twierdzenie porównano z pełnym tekstem reportaży Kowalik [2] i Dzierżanowskiego [3]. Poprawiono: 33 dolary to 15 procent gaży, a nie osobne potrącenie; 500 dolarów za miesięczny ryczałt brał pracownik ZPR, nie Cassaglia; milion dolarów to szacunek milicji dla naganiaczy; strzelanie w uszy i uzbrojony strażnik to twierdzenia „Anteny”, nie zeznania; uduszona dziewczyna została znaleziona w lokalu Gaviraghiego, bez podanej narodowości; reportaż telewizyjny nadano 6 czerwca, nie „kilka dni po” marcowej publikacji; lata wyjazdów w dedykacji rozszerzono.