DZIWEX1981 · dokumentacja
Polski English

Źródła

Numeracja przypisów jest wspólna dla wszystkich rozdziałów. Źródła pierwotne z 1981 roku (tekst „Anteny”, reportaż telewizyjny, akta sprawy) nie są dostępne online; znamy je z cytowań w źródłach wtórnych, co zaznaczamy.

  1. „Dziwex”, Wikipedia, wolna encyklopedia. pl.wikipedia.org/wiki/Dziwex. (źródło wtórne)
  2. Helena Kowalik, „Blondynki do konsumpcji”, Wprost, reportaże sądowe, 1 września 2014. historia.wprost.pl. Najobszerniejszy dostępny opis śledztwa i procesu. (źródło wtórne)
  3. „Afera »Dziwexu«, czyli Polki na eksport”, My Company Polska. mycompanypolska.pl. (źródło wtórne)
  4. „Tajemnice spod latarni: prostytucja w PRL-u”, Styl.interia.pl. styl.interia.pl. Kontekst prostytucji w PRL i rola SB. (źródło wtórne)
  5. Anna Dobrowolska, „»Everyone Dreams About Leaving«: Debates on Human Trafficking in State-Socialist Poland”, Journal of Women's History 33, nr 4 (2021), s. 168–193, doi:10.1353/jowh.2021.0049. (praca naukowa)
  6. Anna Dobrowolska, Zawodowe dziewczyny. Prostytucja i praca seksualna w PRL, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2020, rozdz. „Mewki, tirówki i »Dziwex«”. (monografia)
  7. Jan Śpiewak, „Dziwex i mafia”, Antena, marzec 1981. (źródło pierwotne, znane z cytowań)
  8. Jan Lewandowski, „Blondynki na sprzedaż”, Ekspres Reporterów nr 1 (1982), s. 107–147, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1982; tom „Śląskie obrachunki. Adwokat i dzieje. Dziwex-show” (z T. Biedzkim i K. Kurzypem), 160 s. lubimyczytac.pl. (źródło z epoki, druk)
  9. Kabaret Tey, „Dziwex”, sł. Zenon Laskowik, muz. Hubert Szymczyński, wyk. Rudi Schuberth, 1981. Tekst: tekstowo.pl; nagranie: YouTube. (źródło z epoki)
  10. „Proces w sprawie afery Dziweksu”, Nowa Trybuna Opolska, nto.pl; „Dziweks raz jeszcze – proces ślimaczy się 12 lat, oskarżeni przerywają milczenie”, Opole Nasze Miasto, opole.naszemiasto.pl. (źródło wtórne)
  11. U.S. Department of State, 2025 Trafficking in Persons Report: Poland. state.gov. (raport rządowy)
  12. „Human trafficking in Poland”, Wikipedia. en.wikipedia.org. Przegląd prawa (art. 189a kk) i instytucji. (źródło wtórne)
  13. Krajowe Centrum Interwencyjno-Konsultacyjne dla Ofiar Handlu Ludźmi, kcik.pl, gov.pl/web/kcik; Fundacja La Strada, strada.org.pl. (instytucje)
  14. Anna Dobrowolska, Polish Sexual Revolutions. Negotiating Sexuality and Modernity behind the Iron Curtain, Oxford University Press. global.oup.com. (monografia)
  15. United Press International, „Polish police smash prostitute export ring”, Warszawa, 7 maja 1981 (za dziennikiem Kurier Polski). upi.com. (depesza z epoki)
  16. Józef Koredczuk, „Handel ludźmi w świetle polskich dwudziestowiecznych kodyfikacji karnych”, Uniwersytet Wrocławski, 2021, DOI 10.34616/23.21.035. repozytorium.uni.wroc.pl (PDF). (praca naukowa)
  17. „Poland: The Hard-Currency Girls”, TIME, 7 maja 1973. time.com. (prasa z epoki)
  18. „06 czerwca 1981”, Wikia o Starej Telewizji (archiwum ramówek TVP). staratelewizja.fandom.com. (archiwum ramówek)
  19. Piotr Włoczyk, „Prostytucja w PRL. Od »gruzinek« do »arabesek«”, Do Rzeczy. historia.dorzeczy.pl. (źródło wtórne)
  20. Zarządzenie Ministra Kultury i Sztuki w sprawie utworzenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą „Zjednoczone Przedsiębiorstwa Rozrywkowe”, Monitor Polski 1948, nr 80, poz. 749. prawo.pl. (akt prawny)
  21. „Zjednoczone Przedsiębiorstwa Rozrywkowe”, Wikipedia, wolna encyklopedia. pl.wikipedia.org. (źródło wtórne)
  22. Zespół archiwalny „Zjednoczone Przedsiębiorstwa Rozrywkowe w Warszawie”, Archiwum Państwowe w Warszawie, nr zespołu 51486 w bazie szukajwarchiwach.gov.pl (opis dziejów twórcy: poprzednik z 1946 roku, Dyrekcja mianowana przez ministra, zadania statutowe). (archiwum)
  23. „Pagart”, Wikipedia, wolna encyklopedia. pl.wikipedia.org. (źródło wtórne)
  24. Magdalena Kowalska, „ZPR – przedsiębiorstwo, które przejęło samo siebie”, Życie Stolicy, 21 lipca 2026. zyciestolicy.com.pl. Prywatyzacja 1991 roku i ustalenia NIK. (źródło wtórne)
  25. „Zbigniew Benbenek”, Wikipedia, wolna encyklopedia. pl.wikipedia.org. (źródło wtórne)

Czego nie wiemy

Jak powstała ta strona

Treść zebrano we wrześniu 2026 roku z publicznie dostępnych źródeł wymienionych wyżej. Nie przeprowadzono własnych wywiadów ani kwerendy archiwalnej. Tam, gdzie źródła podają różne liczby, podajemy zakres. Jeśli znasz źródło, którego tu brakuje, albo widzisz błąd, napisz: kontakt w stopce.

Weryfikacja z 22 września 2026. Każde twierdzenie porównano z pełnym tekstem reportaży Kowalik [2] i Dzierżanowskiego [3]. Poprawiono: 33 dolary to 15 procent gaży, a nie osobne potrącenie; 500 dolarów za miesięczny ryczałt brał pracownik ZPR, nie Cassaglia; milion dolarów to szacunek milicji dla naganiaczy; strzelanie w uszy i uzbrojony strażnik to twierdzenia „Anteny”, nie zeznania; uduszona dziewczyna została znaleziona w lokalu Gaviraghiego, bez podanej narodowości; reportaż telewizyjny nadano 6 czerwca, nie „kilka dni po” marcowej publikacji; lata wyjazdów w dedykacji rozszerzono.